Đột phá hạ tầng liên kết vùng TP.HCM

Rút ngắn mọi ngả đường từ TP.HCM tới các địa phương

Bức tranh giao thông liên vùng TP.HCM thời gian qua chứng kiến sự chuyển dịch rõ rệt. Các dự án hạ tầng khung mang tính sống còn đang đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện từng ngày, trong khi hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn cũng đã chính thức bấm nút khởi công, tạo nên lực đẩy kép giải tỏa các điểm nghẽn kinh niên.

Được mong đợi nhất trong nhóm dự án đang thi công ở giai đoạn nước rút hiện nay phải kể đến cao tốc Bến Lức - Long Thành. Đây được xem là mảnh ghép chiến lược giải quyết bài toán giao thông liên vùng Đông - Tây Nam bộ. Với tổng chiều dài 57,8 km đi qua Tây Ninh, TP.HCM và TP.Đồng Nai, tuyến cao tốc này đang tập trung hoàn thiện các hạng mục cầu lớn như cầu Phước Khánh để đưa vào khai thác đồng bộ cùng cầu Bình Khánh và một số đoạn tuyến đã được đưa vào vận hành tạm trước đó.

ẢNH: LÊ LÂM

Hiện đoạn tuyến phía tây dài 3,4 km nối từ nút giao cao tốc TP.HCM - Trung Lương đến QL1A đã được vận hành, tiếp đó là đoạn dài 18,8 km từ QL1A đến nút giao Nguyễn Văn Tạo (xã Nhà Bè) chính thức thông xe. Sự hiện diện của gần 22 km cao tốc phía tây đã tạo ra bước ngoặt lớn cho hạ tầng giao thông khu vực nam TP.HCM và các tỉnh lân cận. Dòng xe lưu thông từ các tỉnh Tây Nam bộ về hướng cảng Hiệp Phước (Nhà Bè) hay đi vào khu vực phía nam TP giờ đây có thể chạy một mạch trên cao tốc thay vì phải chịu cảnh ùn tắc kéo dài tại trục Nguyễn Văn Linh hay QL50. Người dân và các doanh nghiệp (DN) vận tải ghi nhận thời gian di chuyển qua khu vực này đã giảm hơn một nửa, chi phí nhiên liệu và hao mòn xe cộ cũng tiết kiệm đáng kể.

Tương tự, ở phía đông, đoạn cao tốc dài 7 km qua địa bàn TP.Đồng Nai kết nối với QL51 cũng đã được khai thác từ đầu năm 2025, tạo thuận lợi lớn cho việc kết nối nội vùng. Khi toàn tuyến chính thức thông xe, dự kiến trong tháng 9 này, dòng xe lưu thông từ các tỉnh miền Tây đi Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu cũ hay sân bay quốc tế Long Thành sẽ di chuyển thẳng theo hành lang cao tốc phía nam mà không cần đi xuyên qua trung tâm TP.HCM, rút ngắn thời gian di chuyển từ Bến Lức đến Nhơn Trạch hay Long Thành từ gần 2 giờ xuống chỉ còn khoảng 40 phút.

Trong khi đó, dự án Vành đai 3 TP.HCM dài hơn 76 km kết nối TP.HCM, Bình Dương (cũ), TP.Đồng Nai và Tây Ninh cũng đang ghi nhận tiến độ thi công khẩn trương trên toàn tuyến, đặt mục tiêu phải về đích trong năm nay. Một trong những cột mốc quan trọng nhất là cầu Nhơn Trạch đã chính thức hoàn thành, kết nối thẳng khu vực TP.Thủ Đức cũ với Nhơn Trạch (Đồng Nai). Các nhà thầu đang dồn toàn bộ nhân lực thi công khép kín các đoạn đường cạn và nút giao liên kết còn lại. Việc đưa vào vận hành hành lang này giúp xe container từ các thủ phủ công nghiệp Bình Dương, Đồng Nai ra cụm cảng Cát Lái hay Cái Mép - Thị Vải tránh hoàn toàn các tuyến đường nội đô, giảm thời gian đi từ Nhơn Trạch về trung tâm TP.HCM từ 60 phút xuống chỉ còn khoảng 20 - 25 phút.

ẢNH: LÊ LÂM

Tại khu vực cửa ngõ Đông Bắc, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu dài 53,7 km cũng đã thông xe toàn tuyến từ giữa tháng 5, giải cứu hoàn toàn cho QL51 vốn quá tải nghiêm trọng suốt nhiều năm qua, đồng thời cắt giảm thời gian di chuyển từ trung tâm TP.HCM hay Đồng Nai đi Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) từ gần 3 giờ xuống chỉ còn xấp xỉ 70 - 80 phút, mở ra hành lang thông suốt kết nối trực tiếp tới sân bay quốc tế Long Thành.

Hướng về Tây Ninh, cao tốc TP.HCM - Mộc Bài dài khoảng 50 km sau khi hoàn tất phê duyệt đầu tư đang tập trung tối đa cho công tác giải phóng mặt bằng để đẩy nhanh thi công thực địa, hứa hẹn rút ngắn hành trình từ TP.HCM lên Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài từ 2 giờ xuống còn 50 phút.

Thêm vành đai, nối dài trục cao tốc

Sau sáp nhập, tốc độ đô thị hóa và lượng phương tiện di chuyển liên vùng TP.HCM càng gia tăng đột biến. Trong bối cảnh đó, Sở Xây dựng TP.HCM vừa qua đã gửi văn bản lấy ý kiến các tỉnh, thành lân cận như Đồng Nai, Tây Ninh, Lâm Đồng về việc điều chỉnh, bổ sung quy hoạch mạng lưới giao thông liên vùng giai đoạn 2025 - 2050. Trong đó, điểm đột phá là kiến nghị bổ sung hai tuyến đường vành đai mới (Vành đai 4,5 và Vành đai 5) với tổng chiều dài gần 700 km, cùng việc kéo dài các hành lang cao tốc hiện hữu.

ẢNH: T.L

Cụ thể, đường Vành đai 4,5 có chiều dài khoảng 192 km với quy mô 8 làn xe, xuất phát từ nút giao của Vành đai 5 với cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, đi qua địa bàn TP.Đồng Nai, TP.HCM và Tây Ninh dựa trên cơ sở nâng cấp, kết nối các đoạn QL56 và QL56B hiện hữu, sau đó khép góc trở lại Vành đai 5 tại khu vực Gò Dầu. Được thiết kế là đường trục chính đô thị tốc độ cao từ 80 - 100 km/giờ, Vành đai 4,5 đóng vai trò như một tuyến đệm trung chuyển, trực tiếp chia sẻ và san sẻ lưu lượng xe tải nặng, xe container cho tuyến Vành đai 4.

Trong khi đó, tuyến đường Vành đai 5 sẽ kết nối liên vùng Đông Nam bộ, Nam Trung bộ và Tây nguyên với quy mô cao tốc đô thị 6 - 8 làn xe (rộng tối thiểu 74,5 m), vận tốc 100 km/giờ và có đường song hành. Tuyến Vành đai 5 được nghiên cứu theo 2 phương án hướng tuyến gồm: phương án 1 dài 487 km (vòng tránh rừng quốc gia Cát Tiên về phía bắc) và phương án 2 dài 440 km (cắt qua rừng Cát Tiên). Như vậy, đây sẽ là tuyến siêu vành đai có quy mô lớn nhất từ trước đến nay ở phía nam, không chỉ bao quanh vùng kinh tế trọng điểm phía nam mà còn trực tiếp bắc cầu kết nối 3 vùng kinh tế chiến lược gồm Đông Nam bộ, Tây nguyên và Duyên hải Nam Trung bộ.

Bên cạnh hệ thống vành đai, đề xuất quy hoạch mới cũng chú trọng tính kết nối liên tục của các trục giao thông hướng tâm thông qua việc đề xuất kéo dài cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu thêm khoảng 30 km về phía bắc. Đồng thời, điều chỉnh toàn bộ tuyến QL51C hiện hữu thành tuyến cao tốc đô thị quy mô 8 làn xe nhằm tăng tối đa khả năng giải tỏa lưu lượng giao thông phát sinh từ sân bay quốc tế Long Thành và cụm cảng biển nước sâu Cái Mép - Thị Vải.

Theo lãnh đạo Sở Xây dựng TP.HCM, hình thành mạng lưới vành đai đa tầng cùng các tuyến cao tốc kéo dài sẽ tháo gỡ triệt để áp lực giao thông quá cảnh, đưa toàn bộ luồng xe vận tải hàng hóa liên tỉnh lưu thông hoàn toàn trên các vành đai vòm ngoài, giữ cho khu vực nội đô TP.HCM cùng các vành đai trong không bị quá tải.

Đồng thời, mạng lưới này giúp cắt giảm tối đa chi phí logistics khi hàng hóa từ các trung tâm sản xuất ở khu vực Bình Dương cũ, Tây Ninh, Bình Phước (Đồng Nai) hay Lâm Đồng có thể vận chuyển thẳng đến cảng Cái Mép - Thị Vải, cảng Cần Giờ hay sân bay Long Thành, rút ngắn thời gian vận chuyển từ 50 - 70%. Đây cũng là cơ sở để hình thành vùng siêu đô thị, giãn dân và dịch chuyển các cơ sở sản xuất, kho bãi ra các vùng vệ tinh.