Người phụ nữ đưa văn chương Việt vượt đại dương

Chiều tháng 3.2026, giữa khoảng đồi lộng gió ở Yên Bài (Hà Nội), Kiều Bích Hậu chia sẻ về hành trình kết nối văn chương giữa Việt Nam và bạn bè quốc tế. Với chị, "thơ ca là giải pháp cho hòa bình".

Câu nói ấy gợi nhắc về mảnh đất Hưng Yên hơn 40 năm trước. Cô bé Hậu ngày ấy khát khao phá vỡ lũy tre làng, khát một bờ sóng xiết, chạm tay vào đại dương... Cái khát ấy xô đẩy những câu thơ nhói lên trong đêm, rồi ngậm ngùi giấu dưới đáy ngăn kéo, sợ người đời gắn hai chữ "gàn dở" vào sự lãng mạn của mình.

Mãi đến mùa xuân năm 2019, tại Hungary, một người bạn nước ngoài nắm lấy tay chị và nói: "Tôi nhìn thấy tâm hồn thi ca trong bạn. Tại sao bạn lại giấu nó đi?".

Giọt nước mắt trào ra, rửa trôi đi những rụt rè năm tháng. Chị bắt đầu thu xếp hành trang, xách bút lên đường.

Vác "ngọc" quê hương gõ cửa thế giới

Đưa thơ ca Việt Nam ra thế giới là một hành trình lặng lẽ và đầy nhọc nhằn. Kiều Bích Hậu kiên trì gõ cửa từng nhà xuất bản nước ngoài, chắt chiu từng nguồn kinh phí từ các dịch giả và bạn bè văn chương để có tiền in sách.

Không ít lần, khi quỹ tài trợ cạn kiệt, điều chị nhận lại chỉ là những cái lắc đầu hay sự im lặng. Có người cho rằng chị đang ôm chuyện bao đồng, nhưng chị vẫn bước tiếp. Năm 2020, chị cùng bốn cộng sự thành lập Nhóm Nữ dịch giả Hà Nội. Hai năm sau, tập thơ tiếng Anh Ngũ sắc ánh sáng ra mắt tại Nhà xuất bản Ukiyoto (Canada).

Trong vai trò đại sứ của nhà xuất bản này tại Việt Nam, chị dành nhiều thời gian kết nối, hỗ trợ giới thiệu tác phẩm của các tác giả Việt Nam ra nước ngoài, bên cạnh hoạt động sáng tác và dịch thuật của riêng mình.

ẢNH: NVCC

Không ngồi chờ thế giới tìm đến, Kiều Bích Hậu chủ động mang sách Việt đi khắp năm châu. Hơn 50 quốc gia đã in dấu chân chị, từ Liên hoan thơ New York (Mỹ), chương trình "Gặp gỡ Hòa bình" tại Ấn Độ đến lễ trao giải Thành tựu trọn đời vì văn hóa tại Ý. Ở đâu, chị cũng mang theo những trang sách và câu chuyện về con người Việt Nam.

Chị ví mình như một người thợ đập đá: "Việt Nam có nhiều viên ngọc quý nhưng nó ở trong đá. Chúng ta phải dũng cảm phá vỡ viên đá đó ra thì ngọc mới tỏa sáng".

Đi qua nhiều vùng đất, chị càng tin không có miền đất nào hoàn hảo. Chính vì thế, văn chương Việt Nam, với chiều sâu của sự nhẫn nại, lòng bao dung và khát vọng hòa bình sau chiến tranh, có thể trở thành một tiếng nói sẻ chia với thế giới.

Niềm tin ấy càng được củng cố sau một cuộc trò chuyện tại Hy Lạp. Đứng trước Bảo tàng Acropolis, một giáo sư hỏi chị: "Nước và lửa vốn ngàn đời chối từ nhau, làm sao kết nối?". Chị đáp: "Dầu ô liu". Chỉ một giọt dầu, nước có thể ôm lấy dầu, còn lửa vẫn bồng bềnh cháy sáng.

Với Kiều Bích Hậu, thơ ca cũng giống như giọt dầu ô liu ấy. Đầu năm 2026, khi xung đột Nga - Ukraine vẫn chưa lắng xuống, một nhà thơ Nga đã giới thiệu cho chị dịch tác phẩm của một nhà thơ Ukraine. Không có những lời kêu gọi lớn lao, chính chữ nghĩa đã lặng lẽ vượt qua ranh giới của hận thù, nối những con người từng đứng ở hai phía chiến tuyến.

ẢNH: NVCC

Đồi Nghệ Sĩ và những nhịp điệu giao hòa

Ngoại giao văn hóa chưa bao giờ là công việc nhẹ nhàng. Đằng sau mỗi cuộc gặp gỡ là những nỗi lo về kinh phí, nhân lực và vô vàn việc không tên. Khi nguồn tài trợ cho các hoạt động giao lưu thơ ca dần cạn kiệt, một ngọn đồi cao 88 m dưới chân núi Ba Vì lại trở thành nơi khởi đầu cho một giấc mơ do Kiều Bích Hậu đề xuất.

Cùng với nhà thơ Bàng Ái Thơ, dịch giả Khánh Phương, NSƯT Văn Báu và các cộng sự, chị xây dựng không gian giao lưu thơ ca giữa thiên nhiên. Hai kỳ Liên hoan Thơ quốc tế diễn ra vào tháng 10.2025 và tháng 3.2026 tại đây đã thu hút sự tham gia của nhiều thi sĩ trong nước và quốc tế.

Công tác tổ chức các sự kiện cũng gặp không ít khó khăn, từ việc vận động nguồn lực đến hỗ trợ khách mời quốc tế. Trong một trường hợp, một nhà thơ Uzbekistan gặp vướng mắc về thủ tục visa ngay trước ngày diễn ra chương trình, ban tổ chức phải tìm giải pháp để khách mời có thể tiếp tục hành trình đến Việt Nam.

Tại các đêm giao lưu thơ nhạc ở Thái Nguyên, các nghệ sĩ đến từ Ý, Hungary, Nga, Uzbekistan, Thái Lan, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và Úc cùng tham gia những hoạt động văn hóa với cộng đồng địa phương. Những giai điệu dân gian trở thành điểm kết nối giữa các nền văn hóa, vượt qua khác biệt về ngôn ngữ và quốc tịch.

ẢNH: TGCC

Mầm bao dung nứt ra từ những khe hẹp

Sau ngần ấy năm lặng lẽ làm "cầu nối" giữa văn chương Việt Nam và thế giới, tôi hỏi điều gì là tài sản lớn nhất chị giữ lại cho mình.

Kiều Bích Hậu nâng chén trà, mỉm cười: "Lãi lớn nhất không phải danh vọng, mà là sự nới rộng dung lượng của trái tim. Càng đi, càng kết nối, lòng bao dung, đồng cảm và tình yêu thương trong tôi càng rộng mở".

Con đường văn chương không phải lúc nào cũng bằng phẳng. Có những lúc chị bị hiểu lầm, bị tổn thương. Nhưng thay vì giữ lại những điều không vui, chị chọn tha thứ. Thậm chí, khi những người từng làm tổn thương mình gặp khó khăn, chị vẫn sẵn lòng giúp đỡ. Với chị, đó không phải sự cao thượng mà chỉ đơn giản là cách để lòng mình nhẹ nhõm hơn.

Chiều xuống dần trên Đồi Nghệ sĩ. Trong ánh hoàng hôn nhạt, tôi chợt hiểu sống đẹp đôi khi không nằm ở những danh xưng hay giải thưởng, mà ở sự bền bỉ kết nối con người bằng lòng tin, sự bao dung và tình yêu dành cho văn chương.

Từ cô bé lớn lên bên triền đê châu thổ sông Hồng, Kiều Bích Hậu đã mang chữ nghĩa Việt Nam đi qua nhiều châu lục. Chị không xem mình là người chinh phục thế giới, chỉ lặng lẽ gõ cửa từng miền đất bằng thơ ca và một trái tim chưa bao giờ thôi tin vào sức mạnh của sự kết nối.